Hôm off ở Hoa Sứ, “người dưng” em Trùm tặng 3 quyển sách… nghe đồn bạn mình cũng có một bài trong đó. Thế là tìm đọc bạn trước tiên, đó là Kim Thanh – hay được các bạn gọi Phù thủy gáo dừa..
Nhớ một buổi tối hôm nọ, cũng hơi hơi muộn, Kim Thanh tìm đến tòa soạn gặp mình, đó là lần đầu, chỉ nói vài ba chuyện về thời thanh niên xung phong, về niềm say mê cây dừa… và mình phải làm nốt công việc dang dở và phải chia tay bạn, nhưng trong lòng thật áy náy vì bạn tới mà không nói chuyện được nhiều.
Lần thứ hai off ở Đo Đo quán của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, thấy bạn hơi tròn hơn lần gặp đầu. Vẫn khuôn mặt nhỏ nhắn xương xương – cái điểm này thì Kim Thanh nói mình và bạn giống nhau… hìhii… nhớ lúc ấy mình mãi lo chụp hình cho các bạn nên Gió, Yến – Khánh có nhiệm vụ "tiếp cận" Kim Thanh… Và từ hồi ấy vẫn lưu lại một Kim Thanh thật xốc vác, thật mạnh mẽ nhưng nhìn vào mắt bạn thì mình không tìm thấy một ánh mắt long lanh của niềm hạnh phúc. Ở đó thấp thoáng một nỗi buồn. Và biết bạn có một mái ấm không trọn vẹn. Biết sao được, trong cuộc sống đâu phải ai cũng may mắn tìm cho mình một bờ vai vững chãi để có thể dựa vào cùng chia sẻ buồn vui. Một Kim Thanh cuối giờ bên ly kem, vẫn có nụ cười mà ánh mắt như có nhiều nỗi buồn, và mình vẫn nhớ!
Và Kim Thanh - Người đàn bà lãng mạn qua ngòi bút của Võ Đắc Danh ở tập bút ký Thế giới người điên, mình post lên để bạn bè đọc và hiểu thêm về Kim Thanh, một ngừơi bạn mà hầu như trong friendlist nào cũng có tên.
NGƯỜI ĐÀN BÀ LÃNG MẠN
Chị Thanh hẹn với tôi 7 giờ sáng chị sẽ đến nhà đón tôi đi Củ Chi để xem cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ và trang trí nội thất bằng gáo dừa của chị. Đúng hẹn, chị chạy Honda đến và nói một cách thản nhiên: Mình lên ngã tư An Sương, gửi xe ở đó và đi xe buýt lên Củ Chi, xong phải đi xe ôm thêm 6 km nữa. Tôi thoáng chút ngạc nhiên vì đường đường là một bà chủ của hai công ty mà không hề tỏ ra ngại ngùng khi đưa khách đi tham quan cơ sở sản xuất của mình bằng phương tiện… thô sơ và công cộng như thế.
Dứt lời, chị lao nhanh như chớp giữa dòng người chen chút trên những con đường vào giờ cao điểm. Thỉnh thoảng, chị dừng lại để gọi điện hỏi tôi tới đâu. Tôi cứ bám theo bộ đồ đỏ của chị, nhưng chỉ cầndừng lại ở một ngã tư là chị lại mất hút, sau đó chị lại gọi điện hỏi tôi tới đâu.
Khi ngồi trên xe buýt, tôi cứ ái ngại vì sợ chị cười mình chạy xe dở thì chị lại giải thích: Anh đừng cười tôi chạy nhanh, nhịp sống thị trường nó buộc mình phải thế, riết rồi quen. Hơn nữa tôi là dân từng vượt Trường Sơn mà!
Một ngừơi phụ nữ còn trẻ trung và khá xinh như mà nói là dân Trường Sơn thì cũng khó tin. Nhưng chị kể: Cha mẹ chị là chiến sĩ Biệt động Sài Gòn thời chống Mỹ. Năm 1969, cả ba chị em gái của chị đều được đưa vào chiến khu rồi vượt Trường Sơn ra Bắc. Năm ấy chị mới 13 tuổi.
Sau hòa bình, chị được ra quân và đi học ngành cơ khí ở Liên Xô. Chị nói con người chị vốn ham học ham làm nhưng cuộc sống thời bao cấp cứ đưa chị vào những vòng lẩn quẩn, chẳng tìm thấy lối ra. Làm lính quân báo thấy không hợp, làm cơ khí lại càng không hợp. Chị đi học đại học Nga văn để làm phiên dịch cho Ban quản lý dự án dầu khí Việt Naforimex và đăng ký vào học khoa châu Á của ĐH Tổng hợp. Nhưng cuối cùng cũng chẳng tìm thấy công việc nào phù hợp với mình. Cuối cùng, đến năm 1996, chị đứng ra thành lập Công ty Trúc Phương, chuyên ngành dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu.
Tác phẩm Việt Nam quê hương tôi đã được Trung tâm Sách kỷ lục VN (Vietbooks) xác lập kỷ lục bức tranh gáo dừa lớn nhất VN, có kích thước 2,78m x 1,59m, nặng hơn 50kg này đã được gia công hơn 300kg dừa thô suốt hơn hai tháng rưỡi
Một bức tranh ở blog Kim Thanh
Sự lựa chọn lần này có lẽ phù hợp đối với chị. Chẳng bao lâu, Công ty Trúc Phương đã tạo được uy tín với khách hàng. Nhưng cuộc sống có tiền lại làm cho chị nảy sinh những nhu cầu khác: Chị thèm có một quê hương, có một nơi thanh vắng để đi về trong những ngày thứ bảy, ngày lễ hay ngày Tết cổ truyền. Chị nói cha mẹ chị từ Hải Phòng di cư vào Nam từ thời còn trẻ, chị thì sinh trưởng ở Sài Gòn nên trong lòng lúc nào cũng khát khao một vùng quê yên tĩnh. Chị nhớ hồi mới vào chiến khu, được sống với bà con Củ Chi, được đi làm rẫy, đi chăn bò, đựơc ngồi hóng mát dưới bóng tre, bóng dừa, được ngắm nhìn hoàng hôn xuống với những sợi khói lam chiều la đà trên mái lá mái tranh…
Nhịp sống Sài Gòn càng sôi động bao nhiêu thì chị càng khát khao có một làng quê như thế bấy nhiêu.
Chúng tôi xuống trạm xe buýt ở cầu vượt Củ Chi, chị Thanh gọi cho mỗi người một chiếc Honda ôm đi qua những đoạn đường đất đỏ ngoằn ngoèo, những đồng lúa, bờ tre. Dọc hai bên đường, người ta bày bán những trái bình bát chín. Mùi bình bát gợi nhớ trong tôi cái quê hương của một thời xa lắc. Thì ra chị Thanh đã chọn nơi đây làm quê hương: Con kinh Thầy Cai nước trong xanh biếc, những cánh đồng năn, những vườn dừa, bờ trúc, bờ tre, những ngôi nhà chữ đinh, những khoảnh sân gạch tàu đỏ rực…
Bên bờ kinh, lẩn trong vườn cây ăn trái, ngôi nhà ba gian của chị Thanh hiện ra một cách hài hòa, dung dị. Nhưng chị Thanh khẳng định một cách tự tin rằng, ở Việt Nam, và cả trên thế giới, chắc chắn chưa có ngôi nhà thứ hai nào như vậy. Quả nhiên, khi bước vào nhà, tôi mới hiểu vì sao chị Thanh dám tự tin như vậy. Chẳng phải sơn son thếp vàng, cũng chẳng phải là châu báu hay kim cương mà nó được tạo bởi hơn một trăm cây dừa ghép lại. Cột dừa bào tròn như gỗ miền Đôn, xuyên dừa, sách dừa, kèo dừa, đòn tay dừa, gui dừa, vách ván dừa, cửa lá sách dừa, khuôn bông trang trí dừa, bức bình phong và tranh treo vách cũng bằng dừa; tủ, bàn ghế, giường ngủ bằng gỗ dán gáo dừa, và tất cả đồ gia dụng, đồ trang trí cũng bằng gỗ dừa và gáo dừa… nhưng mọi thứ không phải làm để mà chơi, chị Thanh nói, gỗ dừa trên một trăm năm được xử lý hóa chất thì không có mối mọt nào phá được, độ bền không thua các loại gỗ quý miền Đông, còn gáo dừa thì bản thân nó thuộc dạng sừng, có độ bền vĩnh cửu. Cho nên ngôi nhà này đến đời con cháu của chị cũng chẳng ăn thua gì.
Rồi chị thở dài than vắn nói rằng, mục đích của chị mua đất cất ngôi nhà này là để thỏa mãn khát vọng có một quê hương, làm nơi hưởng nhàn cho gia đình và thân tộc. Nhưng không ngờ chính ngôi nhà này đã đẩy cuộc đời chị sang một trang mới, tất tả hơn, nhọc nhằn hơn, nhưng cũng thú vị hơn.
Chị Chiều chiều tham quan "ngôi nhà dừa" của Kim Thanh tại Củ Chi
Sau khi hoàn chỉnh ngôi nhà dừa thì cái ý tưởng thành lập một công ty chuyên sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ và trang trí nội thất từ cây dừa cũng bắt đầu manh nha trong chị. Thế là Công ty Dừa Việt ra đời. Bao nhiêu vốn liếng tích luỹ được từ Công ty Trúc Phương, chị đầu tư hết vào Công ty Dừa Việt. Trên 50 mặt hàng gia dụng và quà lưu niệm ra đời từ thân dừa và gáo dừa vẫn không làm cho chị thỏa mãn. Chị nói càng làm càng thấy mê, cái vẻ đẹp tự nhiên của cái gáo dừa nó cứ thôi thúc chị phải làm một cái gì đó, một cái gì đó vượt xa những mặt hàng mỹ nghệ. Mỗi một gáo dừa, tuỳ theo điều kiện thổ nhưỡng của mỗi vùng đất, tùy theo tuổi tác nó có một vẻ đẹp riêng, thậm chí ở mỗi vị trí trên một gáo dừa cũng có những cấu trúc, những đường nét, những màu sắc khác nhau. Và khi chị thử ghép chúng lại thành một cái mặt bàn, một viên gạch lót nền nhà thì nó giống như một bức tranh trừu tượng. Chị tiếp tục nghiên cứu thì càng phát hiện thêm những điều lý thú: Gáo dừa thuộc dạng sừng hóa nên có độ bền vĩnh cửu, không cần dùng sơn và hóa chất, những mao dẫn có độ đàn hồ cao, có khả năng cách âm, cách nhiệt, chống thấm và lưu giữ mùi hương rất lâu nên rất thích hợp để sản xuất những mặt hàng trang trí nội thất cao cấp như gạch lót nền, gạch ốp lát, bàn ghế giả cổ, tủ ly, tủ sách…
Thế nhưng, để sản xuất thành hàng hóa cung cấp cho thị trường thì yếu tố đầu tiên là phải nghiên cứu một quy trình công nghệ. Lúc này chị mới thấy giá trị của những năm đi học nghề cơ khí ở Liên Xô. Hơn hai năm qua, chị âm thầm nghiên cứu và mỗi tháng phải đầu tư hàng chục triệu đồng để trả lương công nhân, mua sắm vật tư, thiết bị, cải tạo máy móc, sản xuất thử nghiệm. Bây giờ thì chị đã hoàn tất quy trình công nghệ và đã nộp hồ sơ đăng ký sở hữu công nghệ độc quyền.
Chị Thanh cho biết, một số sản phẩm ban đầu đã bán hết nhưng chị phải dừng lại để đào tạo đội ngũ công nhân. Theo chị, mỗi công nhân của chị dù là thợ thủ công hay thợ máy đều phải là những nghệ nhân thực thụ bở mỗi sản phẩm làm ra đều có dáng dấp của một tác phẩm nghệ thuật.
Thậm chí ngay từ công đoạn đầut iên và đơn giản nhất, tức là khi chọn gáo dừa, phải biết cảm nhận mỗi mảnh gáo là chất liệu nghệ thuật chứ không đơn thuần là nguyên liệu thô.
Chị vừa nói vừa dẫn tôi đến xem cái mặt bàn tròn có đường kính 1,5m đang dựng trên vách đựơc kết lại bởi hàng trăm mảnh gáo dừa đủ cỡ. Nhưng khi chị giới thiệu đây là mặt trống đồng thì tôi mới giật mình nhìn kỹ và nhận ra. Đúng như chị đã nói ban đầu: Mỗi một mảnh gáo dừa có những đường nét, màu sắc riêng, và khi ghép chúng lại, nó sẽ cho ta một bức tranh trừu tượng.
Cuối năm 2004, chị Thanh tổ chức triển lãm 70 bức tranh gáo dừa tại 92 Lê Thánh Tôn. Tôi hỏi: “Làm cách nào để tạo nên những bức tranh lạ như thế này, một thứ chất liệu chưa từng có trong lịch sử hội họa?”. Chị Thanh cho biết, chị mang ý tưởng của mình đi mời một số họa sĩ lên phác thảo rồi giao cho các em sinh viên Trường Mỹ thuật công nghiệp Đồng Nai phối hợp với nhóm thợ thủ công của Dừa Việt thực hiện.
Thật khó mà diễn tả được cảm xúc khi xem 70 bức tranh đựơc kết nối từ những mảnh gáo dừa. Cổng làng, Điểm tựa, Hoa nữ, Nắng hạn, Chăn trâu, Mùa vàng, Trò đùa con trẻ, Điều còn lại sau chiến tranh, Vòng xoáy cuộc đời… những chiếc gáo dừa lăn lóc bên hè phố, bờ mương qua ý tưởng của chị đã trở thành những đường nét, những hình khối tạo thành những dòng sông, bến nước, mái nhà, phố chợ, làng quê, niềm hạnh phúc, nỗi lo toan, những trăn trở, suy tư của thân phận con người. Một thứ ngôn ngữ lạ lùng đến mức chưa ai có thể gọi đúng tên đây là tác phẩm nghệ thuật hay là hàng mỹ nghệ. Nhưng với chị Thanh, có lẽ khái niệm thế nào cũng không quan trọng, điều quan trọng với chị là ý tưởng tôn vinh chiếc gáo dừa, tôn vinh cây dừa Việt Nam của chị đã đựơc thực hiện.
Gần nửa năm sau cuộc triển lãm lạ lùng ấy, một hôm ngồi trong quán cà phê Sỏi Đá ở 6B Ngô Thời Nhiệm, bất chợt tôi nhận ra chiếc bàn trứơc mặt mình đựơc làm bằng những mảnh gáo dừa, và trên vách tường cũng chính là những bức tranh của chị. Tôi gọi điện hỏi thăm, chị nói chị vừa nhận được hai giải thưởng của Hội thi Sáng tạo khoa học kỹ thuật thành phố. Song, đó chỉ là giải thưởng, mơ ước của chị là tổ chức một cuộc triển lãm lớn ở châu Âu để cho cây dừa Việt Nam “nói một tiếng gì đó” với nước ngoài. Nhưng…
Qua điện thoại, chị không nói nhiều nhưng tôi cảm nhận đựơc đằng sau chữ “nhưng” ấy là những tiếng thở dài với những chuyện không vui xoay quanh chuyện cơm áo gạo tiền, vốn liếng đầu tư.
Tôi hiểu, để có những sản phẩm ấy, chị đã bỏ ra tiền tỉ nhưng mục tiêu kinh doanh của chị vẫn mập mờ sau những ý tưởng đầy lãng mạn.
Biết nói thế nào được, bởi chị vốn là người phụ nữ lạ lùng.
Hà, Kim Thanh (đứng), ngồi từ trái qua: Gió heo may, N.Yến,
Thu Nhân (Bến Tre), Cẩm Minh tại Đo Đo quán
