Thứ Bảy, ngày 10 tháng 11 năm 2012

Một bài viết cũ cho người đã khuất

Còn đúng 1 tuần nữa là giỗ lần thứ 8 của anh. Dù thời gian có qua đi mãi mãi, 5 năm, 10 năm, 20 năm thì những trang viết của bạn bè dành cho anh vẫn còn mãi mãi. Post lên một bài cũ đọc lại thật xúc động hình dung lại tất tật cái ngày ấy...




KHÓC THẾ VŨ

TRẦN DUY PHIÊN


 

1. Cú điện thoại gọi lúc bảy giờ sáng, với tôi - một người thường mất ngủ, là quá sớm.


- A lô? - Tôi vừa thoát ra khỏi giường.


- Phiên phải không? Thương đây! - Người đầu dây trả lời - Lê Ký Thương đây!


- Vâng - Tôi hỏi - Khỏe không?


- Có chuyện buồn này... - Thương ngập ngần - Báo cho anh hay Thế Vũ mất rồi!


- Hồi nào?


- Hôm qua, 12 giờ ngày 15 tháng 11 - Lê Ký Thương nói tiếp - hiện đang quàn ở... - Tôi không nghe rõ, hoặc Lê Ký Thương lúng búng. Bối rối, tôi không biết phải làm gì! Nhưng không lẽ cầm mãi điện thoại trong tay!


- A lô! - Tôi nói - Có cách gì...?


- Cả nhà đang... - Thương nói - Chắc chị Hà - vợ Thế Vũ đang ở đấy. Nhưng gọi cho con gái Thế Vũ - Phương An, số máy di động... - Tôi dùng phấn ghi ngay lên nền nhà một dãy mười con số...


- Thôi! - Tôi nói và cảm thấy mình ngớ ngẩn. Thôi là thôi cái gì! - Mình sẽ liệu cách. Cám ơn đã báo tin. - Tắt máy, tôi bần thần ngồi bệt xuống nền nhà. Mười con số này quá lắm giúp tôi một thứ xã giao chiếu lệ.





2. Vào khoảng năm 1985-1986, Huỳnh Ngọc Sơn mang qua nhà tôi một số Văn nghệ Nha Trang. Chỉ một đêm, tôi đọc một lèo không sót chữ nào. Một tạp chí mỏng manh chỉ bỏm bẻm chọc thèm nỗi khát khao văn học bấy lâu âm ỉ trong tôi. Nhưng dù sao tờ tạp chí cũng giúp tôi nhớ lại vài ba khuôn mặt bạn bè. Hơn mười năm qua, tôi cắm cúi cầm cuốc cầm búa thay vì cầm bút cầm phấn, cố quên mình đã có một thời ước mơ trở thành nhà văn. Dạo ấy tôi kiếm sống ở một hợp tác xã cơ khí. Ngoài giờ lao động tập thể, tôi còn cuốc đất trồng mì, trồng lang, nấu rượu lậu, nuôi heo... Tính ra mỗi ngày phải quần quật mười lăm tiếng. Thế mà quỷ ma xui khiến làm sao, sau đêm thức trắng ấy, tôi giở lại mớ bản thảo bụi bặm gần như phủ kín chữ nghĩa. Lựa lấy một bản đánh máy từ năm 1972 có nhan đề Qua đồng Văn xá - vì nó tươm tất hơn cả, tôi gởi cho Thế Vũ.



Đừng thêm thắt chi nữa! Tự nó, đã đủ cho một truyện ngắn! - Nửa tháng sau Thế Vũ viết cho tôi. Đọc thư Thế Vũ, tôi thầm nghĩ mình đã để tuột mất khả năng sáng tác. Trước khi gởi bản thảo đi, tôi có rà lại và viết thêm một đoạn ngắn. Mùa hè đỏ lửa năm 1972, tôi đưa vợ con di tản qua Pleiku, Buôn Ma Thuột, Nha Trang đến Phan Rang, tạm cư ở một căn nhà tôn giữa đồng dọc đường lên Tháp Chàm. Vô công rỗi nghề, tôi ngồi viết một số truyện. Năm tháng sau về lại Kon Tum, tôi gởi truyện ngắn ấy cho Đối Diện... nhưng chẳng được in. Năm sau về công tác thí vụ ở Đà Nẵng, gặp Đông Trình. Đang lúc thế này mà Phiên cho một tay du kích vác súng đi giữa thành phố Sài Gòn thì có mà chết! Chúng nó hốt ngay! Đông Trình cho hay ông Lan đã nói với anh như thế. Người trong cuộc, tôi hiểu đó là lý do vì sao linh mục Nguyễn Ngọc Lan gác lại tác phẩm ấy. Thú thật, tôi buồn. Nhưng sau nghĩ lại, bản thân tôi may ra chỉ được lếu láo viết lách. Còn như khôn ngoan cân nhắc, tiến thoái đúng thời cuộc tôi không có được. Một tác phẩm nhỏ sớm chua cay bầm dập rồi lãng quên đã mười lăm năm, nay được Thế Vũ trân trọng, tôi cảm kích vô cùng. Có lẽ đây là một trong những nguồn động viên thôi thúc tôi cầm bút trở lại...





3. Năm 1987, trên đường đưa con đi học ở TP Hồ Chí Minh trở về, tôi ghé lại Nha Trang tìm Thế Vũ. Dịp này, tôi được làm quen với Cao Duy Thảo và Lê Ký Thương. Cũng dịp này, tôi muốn đến thăm anh Giang Nam, nhưng nghe anh em nói anh đang đương chức phó chủ tịch tỉnh, tôi ngại nên thôi. Có ai tin Thế Vũ và tôi đến lúc đó mới biết mặt nhau, trước đó, chỉ văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình!


Qua năm 1989, tôi viết cùng lúc hai truyện ngắn: Kiến Và Người - Mối Và Người. Một truyện khi đọc thường bắt tôi khóc, một truyện lại bắt tôi cười. Thích quá, có người về Nha Trang tôi chép Kiến Và Người gởi tặng Thế Vũ đọc chơi (vì lúc đó tờ Văn Nghệ Nha Trang đã đình bản). Chừng tháng sau nhận được thư Thế Vũ báo Kiến Và Người sẽ in ở Đất Quảng số tới. Về sau mới biết, trên đường vào thành phố, các cụ Thanh Quế - Tổng biên tập Đất Quảng, Nguyễn Bá Thâm, Trương Điện Thắng... được Thế Vũ đem khoe Kiến Và Người. Các cụ nhất trí cao! Kiến Và Người khi in ra (Đất Quảng số 65 - tháng 9 và 10.1990) đã làm cho Thanh Quế thất điên bát đảo! Còn tôi ở Gia Lai - Kon Tum, cộng thêm Thằng chó đẻ, cũng tơi bời hoa lá!


Ba bốn năm sau, có dịp ghé Đà Nẵng tôi tìm thăm Thanh Quế, đến lúc này chúng tôi mới biết mặt nhau. Tại Thế Vũ, tại các anh, chứ tôi chỉ có cái tội viết ra thôi! - Tai qua nạn khỏi, thay vì cám ơn, tôi khéo đổ vạ nhân khi bia bọt sục sôi.



4. Theo tôi, Thế Vũ là người ít nói, khắc kỷ, trong sáng, sâu sắc và kiên định. Nhận thức, đánh giá sự vật, Thế Vũ nhìn vào cốt lõi, muốn chính danh định phận rõ ràng.

Nhân dịp tôi in cuốn tiểu thuyết Trăm năm còn lại, Thế Vũ làm một cuộc phỏng vấn nhỏ nhằm giới thiệu tác giả và tác phẩm. Chúng tôi ở xa nhau, Thế Vũ gởi cho tôi những gợi ý... Trả lời câu hỏi Vì sao đến bây giờ anh vẫn bám trụ ở Kon Tum trong khi bạn bè viết lách của anh đều quy về các thành phố lớn để sinh hoạt. Tôi viết Cho tới bây giờ, tôi chưa hết mặc cảm lưu đày... Nhưng khi cho in, Thế Vũ chữa lại... Cho tới bây giờ tôi vẫn chưa hết hạn lưu đày... Sau đó, nhiều người quen gặp tôi hỏi anh bị án tù từ bao giờ?
Tôi chưa bao giờ ra tòa làm sao có án! Thế Vũ cũng biết điều đó nhưng tại sao anh chỉnh lại như thế? Thời sinh viên tôi tham gia xuống đường đấu tranh chống chế độ, tham gia đốt phòng văn hóa thông tin Mỹ và đốt tòa lãnh sự Mỹ ở Huế. Khóa sư phạm của tôi ra trường năm 1967, chúng tôi đa phần bị o ép nhận nhiệm sở các tỉnh hẻo lánh ở Tây Nguyên. (Sau này, tình cờ tôi biết thêm bằng chứng về ý đồ này của chính quyền thời ấy. Và tôi nghĩ người ta ra đòn vẫn còn nhẹ tay). Trong khi tôi dạy học ở một trường sát biên giới, cận kề chiến trận thì năm 1972, Thế Vũ vì cái tội viết Những vòng hoa ngụy tín, vì cái tội trốn quân dịch phải thi hành bản án lao công đào binh ở Dakto, cách tôi chừng 35 km. Nhiều lần mình muốn về Kon Tum tìm ông nhưng trốn không được! - Sau này Thế Vũ thường tiếc nuối. Mình cũng muốn đi khỏi Kon Tum nhưng xin không được! - Tôi thú nhận. Lao công đào binh là gì? Là ở tù giữa mặt trận. Là bị cưỡng bách hành dịch giữa bom đạn. Nghĩ cho cùng, thời ấy chúng tôi đồng dạng với nhau theo một tỷ lệ nào đó. Tôi hiểu tâm tư Thế Vũ nên mặc nhiên đồng tình với câu chữ của anh. Còn ai quy tôi khập khiễng, quy Thế Vũ võ đoán... Xin thông cảm cho!



5. Năm 1987, tôi viết trở lại và thường gởi sáng tác cho Tuần tin Thanh Niên. Và mỗi khi có dịp về thành phố, thu xếp ghé thăm anh em ở tòa soạn.

Từ Nha Trang vào làm việc ở Báo Thanh Niên, Thế Vũ viết thư đều đặn cho tôi. Đáp lại, tôi gởi cho anh những gì tôi vừa viết và cảm thấy thích (nhưng không phải tôi viết cái gì cũng vừa bụng Thế Vũ!).


Tuần tin Thanh Niên dời về Cống Quỳnh năm trước, năm sau tôi có dịp ghé lại. Cơ sở này chật hơn ở Trần Hưng Đạo, gặp nhau, Thế Vũ đưa tôi ra quán nước vỉa hè cách đó chẳng bao xa. Dạo này tôi thấy Thế Vũ ăn mặc chỉn chu bảnh bao, người đã có phần thay da đổi thịt. Thế Vũ còn cho tôi hay Thanh Niên giúp anh có được căn hộ chung cư ở Bàu Cát. Tôi mừng và thầm thán phục đầu tàu của Tuần tin Thanh Niên. Ăn nên làm ra, đoàn kết và thật sự có một tấm lòng mới dám đùm bọc, chở che một nhà văn đang bước đường cùng, một gia đình đang ở giai đoạn cực kỳ khó khăn!


Dấu ấn Thế Vũ sâu đậm trong tôi không chỉ là những tán thành vài ba sáng tác tôi gởi cho anh. Tôi biết Thế Vũ nghèo ngay khi gặp vợ con anh ở một gian phòng sau tòa soạn Tạp chí Văn nghệ Nha Trang. Tôi biết Thế Vũ kém sức khỏe từ cái đêm hai chúng tôi đưa nhau ra ngồi ngoài bãi biển. Chuyện vãn chưa tới đâu, Thế Vũ ho hen liên tục. Sợ anh cảm lạnh, tôi đành chấm dứt cuộc gặp gỡ... Thế mà nay - khi ngồi ở quán nước này, Thế Vũ lo tôi túng bấn, xúi tôi vào gặp Phó Tịnh xin ứng chút ít. Tôi đã chiều ý Thế Vũ, ký nợ một lần. Và đến nay tôi chưa trả (bằng tiền mặt hay bằng tác phẩm) vì Thế Vũ cứ bảo xong rồi. Hỏi nữa, anh tảng lờ. Thế Vũ xóa nợ cho tôi bằng cách nào?



6. Một lần vừa đưa nhau ra quán nước ở đường Cống Quỳnh, Thế Vũ nói:


- Phiên coi thằng Cự... - Anh ấp úng.


- Thế nào?


- Trong nhà chưa rõ ngoài ngõ đã hay, khôn ngoan đóng cửa dạy nhau - Thế Vũ nói - Hắn viết được cái gì thì đưa đây, anh em sẽ tìm cách in cho, việc gì phải gởi qua bên Mỹ!


- Cho ăn mà không cho sủa kẻ gian, chó cũng bỏ chủ nhà mà đi, huống hồ là... - Tôi chưa nói hết ý, Thế Vũ cúi gầm mặt, run rẩy cầm ly nước lên rồi đặt xuống. Nắng Sài Gòn bức bối, chẳng ai còn nghe khát nữa! Chúng tôi ngồi im lặng với nhau chừng mười lăm phút rồi chia tay. Thế Vũ giận tôi. Anh nghĩ tôi bênh Bảo Cự. Anh đánh giá tôi nặng tình riêng.


Năm 2001, tôi về thành phố, nghe tin Thế Vũ bệnh nặng. Tôi ngây thơ nghĩ sao lúc túng thiếu thì khỏe mà bây giờ... Cái số khổ ư? Tôi đi với Lê Ký Thương vào Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch. Chị Hà đem cho chúng tôi hai cái khẩu trang rồi mới vào phòng báo cho chồng hay có khách. Đêm tối hẳn, không khí đã dịu xuống, hành lang bệnh viện thông thoáng, nhưng ba người thít chặt ba cái khẩu trang, nói năng được gì! Thế mà trước khi vào đây, tôi đã hạ quyết tâm phen này phải giải tỏa hết suy nghĩ của mình... để làm hòa với nhau!



7. Thế Vũ ơi!


Bá Nha đàn, chỉ một lần được Tử Kỳ nghe mà lấy làm đủ. Trở về chốn cũ, biết tri kỷ không còn, Bá Nha liền bứt dây đập đàn, bỏ cuộc...

Tôi không dám sánh mình với người xưa. Tôi cũng không có tiếng đàn vô thanh của Bá Nha. Tôi cũng không có đảm lược đập nghiên bẻ bút vì tự thấy mình đã viết được gì đâu! Cơn khát chữ nghĩa đêm ngày vẫn thôi thúc, nhưng bạn đi rồi, tôi còn viết... biết có ai nghe?



T.D.P

Kon Tum, 16.11.2004

7 nhận xét:

  1. Mất mát nào cũng đau dớn cả, có những cái to tát lằn in sâu trong tâm khảm mà mình phải thương tiếc nhớ nhung từng giờ trong cuộc sống.
    Mong thời gian sẽ nguôi ngoai.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Thực ra thì cũng đã nguôi ngoai... nhưng cứ gần đến cái ngày ấy là nỗi nhớ tràn về.. và lại rơi vài giọt nước mắt khi hình dung lại ngày xưa ấy BT ơi. Cám ơn BT đã chia sẻ.

      Xóa
  2. Có những khoảng thời gian trong cuộc đời sẽ ngưng lại và lắng đọng mãi trong trái tim mình. Em biết chị sẽ giữ mãi góc nhỏ đó trong trái tim. Gởi đến một nén hương lòng của em ngày giỗ anh chị nhé.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Cám ơn GM. Có những gìn giữ mà thời gian có trôi qua thì vẫn còn mãi trong lòng, và ngay trên blog này luôn có một chỗ dành cho người đã khuất.

      Xóa
  3. btthuy wrote today at 6:01 AM
    CM ghé nhà và đọc được bài viết rất cảm động này, chia sẻ với Hà, khóc cùng Hà và nắm tay Hà để chúc mừng những gì Hà đang có và hy vọng chặng đường sắp tới, Hà vẫn luôn hạnh phúc bên các con để cho người đã đi xa nhưng "người vẫn quanh đây" yên lòng, dành trọn trái tim cho ba mẹ con.

    Trả lờiXóa
  4. kimdungvu
    xóa trả lời
    kimdungvu wrote on Nov 21
    kd qua đọc và hôn chị yêu một cái.

    Trả lờiXóa
  5. hoaloaken wrote on Nov 19
    Có những ký ức và kỷ niệm không bao giờ quên được chị nhỉ ? Bạn bè đồng nghiệp của anh chị có tấm lòng thật đáng trân trọng ! Chúc chị và các cháu bình yên nha !

    Trả lờiXóa