Thứ Hai, 16 tháng 11, 2009

Cũ mà vẫn mới

Nhân ngày Nhà giáo 20/11 post lại 2 bài cũ nhưng không cũ với vấn đề giáo dục hiện nay.

CẨN TRỌNG VỚI TIẾNG VIỆT

THẾ VŨ

Mới đây, tôi đọc được một bài báo – có lẽ là của một cán bộ giảng dạy môn ngữ văn – phàn nàn về sự yếu kém đáng kinh ngạc của thí sinh dự thi tuyển sinh vào các trường đại học – cao đẳng năm học 2002-2003. Qua một số đoạn trích dẫn “tiêu biểu”, điểm chung nhất dễ nhận thấy là ở trình độ tốt nghiệp trung học phổ thông, rất nhiều cô cậu tú của chúng ta sử dụng ngữ văn tiếng Việt hết sức phập phù, những ý tưởng khái niệm được diễn đạt rất mơ hồ, rối rắm, chứng tỏ việc tiếp thu những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ, văn hóa, xã hội trong nhà trường phổ thông rất đáng suy nghĩ.

Chúng ta đều biết khác với tiếng nói tự nhiên xuất phát từ nhu cầu mang tính bản năng, ngôn ngữ viết là một hình thái ý thức của con người. Đến lượt ngôn ngữ nói cũng không ngừng được hoàn thiện, nâng cao ngang tầm vóc văn hóa của một cộng đồng. Trước khi nghĩ đến việc viết cho hay, người ta cần phải học cách viết cho đúng: dùng đúng từ ngữ, viết (nói) đúng câu, diễn đạt đúng ý tưởng. Muốn thế phải học. Hiện tượng số đông học sinh học kém môn ngữ văn, phần lớn thí sinh đại học làm bài thi môn văn đạt điểm rất kém có phần xuất phát từ nhận thức sai lầm cho rằng tiếng Việt thì ai cũng nói được từ thuở lọt lòng mẹ, cần gì phải học! Hãy thử liếc qua góc học tập của học sinh phổ thông mà xem: hầu như các em có thể mua đầy đủ sách văn phạm, từ điển tra cứu để phục vụ cho việc học ngoại ngữ, nhưng với ngôn ngữ mẹ đẻ, rất hiếm học sinh trang bị các loại sách công cụ (từ điển tiếng Việt, từ điển Hán Việt, từ điển thành ngữ tục ngữ, các loại sách ngữ pháp tiếng Việt…). Thế cho nên công phu giảng dạy môn ngữ văn tiếng Việt trong nhà trường phổ thông dù có hoàn hảo cũng chả bù đắp nổi cái sự sử dụng tiếng Việt theo quán tính, thậm chí theo bản năng khiến cho kết quả học tập không đạt yêu cầu. Mặt khác, nội dung dạy và học môn văn trong nhà trường phổ thông có phần nghiêng về phân tích bình luận văn học, học sinh học tốt môn văn biến thành nhà lý luận phê bình văn học tập sự, trong khi lẽ ra yêu cầu đối với trình độ này là kỹ năng sử dụng thuần thục tiếng Việt và cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn học. Bằng chứng là đáp án và thang điểm môn văn ở các kỳ thi đều lệch về chấm ý mà coi nhẹ kỹ năng diễn đạt, bài văn của thí sinh đáp ứng được bao nhiêu ý chính phụ về nội dung thì được bao nhiêu điểm trong khi lẽ ra năng lực sử dụng tiếng Việt diễn đạt các ý tưởng kia mới là mục tiêu nhiệm vụ của bộ môn văn.

Hậu quả là tiếng Việt được sử dụng với đủ dạng kiểu sai sót ở khắp mọi nơi – trong các văn bản giao dịch, trong công văn giấy tờ hành chính, trên các phương tiện thông tin đại chúng… Sự sai sót trong cách sử dụng tiếng Việt dần trở nên quen mắt, trở nên điều bình thường, và rồi đến lúc người ta không biết dùng như thế là sai lầm, thế hệ sau hồn nhiên lặp lại trọn vẹn những sai lầm của người đi trước và tiếp tục mắc những sai lầm mới. Thử nhặt ra một số hạt sạn ngẫu nhiên bắt gặp trên các trang báo đọc được gần đây. Không ít trường hợp thật khó tin: ngài đại sứ quán, USD Hồng Kông, 1,5 giờ đồng hồ, 1,5 năm…, “cá sấu là loài cá được mệnh danh là vô cùng nguy hiểm”, “việc nhạc sĩ B.T.D được mời vào ban giám khảo là một danh dự lớn cho guitar Việt Nam”… Từ Hán Việt hiện đang được sử dụng ngày càng tùy tiện. Thời kinh tế thị trường, việc trao thưởng có vẻ đang bị lạm dụng triệt để. Ban tổ chức một chương trình biểu diễn nọ thông báo khán giả chỉ cần vào xem cũng đã được phần thưởng. Một anh chàng ca sĩ nọ trao giải thưởng cho đội tuyển bóng đá quốc gia nếu giành chiến thắng ở một giải đấu khu vực. Đúng ra, chỉ khi ai đó tổ chức cuộc thi mới có quyền trao giải thưởng, những trường hợp xét thưởng khác nên gọi là tặng thưởng, còn như khán giả đến xem một chương trình biểu diễn thì chỉ có thể nhận quà tặng mà thôi…

Có lần tôi đọc được trên báo một mẩu tin ngắn như sau: “Ca sĩ A đã vâng lệnh song thân kết duyên cùng chị V vào ngày N tại khách sạn R". Thông tin ngắn trên đây có ít nhất hai chỗ sai quan trọng: thứ nhất, vào ngày N tại khách sạn R diễn ra tiệc cưới của ca sĩ A, chứ không diễn ra việc ca sĩ A vâng lệnh song thân kết duyên cùng chị V; thứ hai, nếu như ca sĩ A còn phải vâng lệnh song thân để kết duyên cùng chị V vào thời điểm đầu thế kỷ 21 thì thông tin trên hàm ý nhấn mạnh rằng cuộc hôn nhân này không có tình yêu mà do cha mẹ áp đặt, một việc làm trái luật. Xin dẫn thêm một đoạn viết khác cho thấy năng lực sử dụng tiếng Việt yếu kém đã chống lại ý tưởng của người viết như thế nào: “Ngày Quốc tế lao động 1.5 dần trở thành tâm điểm cho các cuộc phản đối trong những năm gần đây. Bên cạnh các hoạt động chào mừng ngày 1.5 năm nay ở một số nước, các cuộc biểu tình phản đối cũng nổ ra ở nhiều nơi với các lý do khác nhau…” (!). Còn có thể trích dẫn vô vàn những đoạn văn, câu chữ như vậy trên báo chí hôm nay. Ở đây cần phải nhắc tới vai trò của biên tập viên ở các tòa soạn nhưng có cảm giác như người ta chỉ quan tâm nhiều đến nội dung tư tưởng và tính chính xác của các sự kiện được phản ảnh trên báo chí, còn ngôn ngữ chưa được coi trọng đúng mức.

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là chủ trương lớn của nhiều vị lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước ta đã phát động từ ngót nửa thế kỷ nay. Bắt đầu từ bậc học phổ thông nhưng không phải chỉ học sinh phổ thông hay sinh viên các ngành khoa học nhân văn, liệu có bao nhiêu cán bộ viên chức ở bất kỳ cấp nào, ngành nào có chức trách soạn thảo văn bản, những nhà báo nhà văn và tất cả những ai làm các công việc có liên quan đến ngôn ngữ, chữ viết – họ đã có sẵn những cuốn từ điển và sách ngữ pháp tiếng Việt để tra cứu khi cần?

Hãy trân trọng và cẩn trọng đối với tiếng Việt!

(Thanh Niên 307/2002)

LỘ TRÌNH NÀO?

THẾ VŨ

Lĩnh vực giáo dục và đào tạo ở nước ta hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc thu hút sự quan tâm sâu sắc của toàn xã hội. Không phải ngẫu nhiên mà liên tiếp tại các kỳ họp gần đây, Quốc hội đã dành khá nhiều thời gian cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo trả lời chất vấn của các đại biểu. Bản thân Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển cũng thừa nhận thực trạng giáo dục nước ta còn rất nhiều yếu kém và bất cập, nói như một vị đại biểu Quốc hội tại kỳ họp vừa qua thì có thể ví thực trạng giáo dục đào tạo như một chiếc áo quá cũ mặc trên cơ thể một chàng trai trưởng thành, vừa chật chội vừa rách nát, vá chỗ này bục chỗ kia... Mặc dù trong gần 20 năm qua ngành giáo dục đào tạo cũng đã có những cố gắng không nhỏ để đổi mới từ nội dung, phương pháp, chất lượng giáo dục đến công tác quản lý nhưng vẫn hết sức bất cập so với yêu cầu phát triển mạnh mẽ của đất nước và ngày càng lạc hậu so với thế giới. Tình hình bức xúc đến độ mới đây, tại buổi làm việc với các nhà giáo và các chuyên gia giáo dục tiêu biểu, Thủ tướng Phan Văn Khải đã kêu gọi mọi người hiến kế để chấn chỉnh nền giáo dục nước nhà. Chính phủ cũng đang thu thập ý kiến chuẩn bị bản báo cáo trình bày trước kỳ họp Quốc hội đầu năm 2005 về thực trạng giáo dục và đề ra những giải pháp đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục đào tạo trong những năm tiếp theo.

Chúng ta đều biết sản phẩm của giáo dục là con người cho nhiều thập niên về sau. Thế hệ học sinh sẽ bước vào lớp 1 năm học 2004 - 2005 chẳng hạn, sau 12 năm học phổ thông, khoảng 3-5 năm đào tạo bậc cao đẳng - đại học hoặc học nghề, sẽ là lực lượng lao động chính của thời kỳ 2025 trở về sau. Đó là thời điểm mà mục tiêu kinh tế xã hội của chúng ta đề ra là trở thành một đất nước phát triển ngang bằng các nước phát triển trong khu vực, một số lĩnh vực có rút ngắn đáng kể so các nước tiên tiến trên thế giới. Để có một đội ngũ trí thức năng động và lực lượng lao động có tay nghề đáp ứng được những yêu cầu cho mục tiêu phát triển nêu trên, rõ ràng không thể chỉ yên tâm trông chờ ở một nền giáo dục đào tạo bất cập và lạc hậu như hiện nay. Những cố gắng chỉnh sửa sách giáo khoa, bồi dưỡng nâng cao kiến thức nghiệp vụ cho đội ngũ giảng dạy, thay đổi mô hình quản lý giáo dục... như hàng chục năm qua chúng ta đã và còn đang làm rõ ràng chỉ là những biện pháp vá víu tạm thời chỉ để khắc phục những nhược điểm tự thân bộc lộ trong quá trình vận hành bộ máy giáo dục cổ lỗ hiện nay chứ chưa nói đến khả năng rút ngắn khoảng cách với những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Xã hội hóa giáo dục, kêu gọi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực giáo dục đào tạo là hết sức cần thiết và cấp bách, nhưng trước hết chúng ta phải xác định rõ một lộ trình đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục, hay nói như GS-TS Võ Tòng Xuân là tiến hành "một cuộc đổi mới thứ hai" - đổi mới giáo dục Việt Nam sau đổi mới kinh tế.

Để tiến hành thắng lợi "cuộc đổi mới thứ hai", chúng ta không thiếu các chuyên gia giỏi đang sống và làm việc trong nước và cả ở nước ngoài, vấn đề là làm sao tập hợp họ lại vì sự nghiệp chung. Thiết nghĩ trong tình hình hiện nay không thể giao việc này cho Bộ Giáo dục - Đào tạo bởi sức lực của Bộ này chỉ có thể điều hành bộ máy giáo dục hiện hành đối phó với những vấn đề nảy sinh trong quá trình vận hành cỗ máy cũ. "Bộ tham mưu" của cuộc đổi mới thứ hai này nên là Hội đồng quốc gia giáo dục, vừa tổ chức tư vấn vừa đảm đương nhiệm vụ thiết kế toàn bộ kế hoạch đổi mới giáo dục, đặt dưới sự chỉ đạo điều hành của Chính phủ. Có thể hình dung toàn bộ công cuộc đổi mới giáo dục như một đại công trình xây dựng cấp quốc gia do Chính phủ trực tiếp đầu tư và chỉ định tổng công trình sư, trong đó gồm nhiều hạng mục công trình; từng hạng mục sau khi hoàn thành, vận hành thử và nghiệm thu xong sẽ bàn giao lại cho ngành giáo dục đào tạo quản lý và sử dụng.

Đúng như Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển đã phát biểu tại kỳ họp gần đây của Quốc hội, đổi mới giáo dục phải bắt đầu từ người thầy. Lộ trình của "cuộc đổi mới thứ hai" này thiết nghĩ phải bắt đầu từ việc đổi mới triệt để công tác đào tạo ở các trường sư phạm. Để những sản phẩm đầu tiên của công cuộc đổi mới giáo dục theo hướng nêu trên phát huy tác dụng vào đầu thập niên thứ ba của thế kỷ này, thiết tưởng phải làm thế nào để "hạng mục công trình" đầu tiên có thể đi vào vận hành trong thời gian sớm nhất. Mặt khác, xã hội hóa giáo dục không phải chỉ là việc chuyển một bộ phận trường công lập thành trường tư thục, còn việc giữ lại một tỷ lệ trường công nhất định để Nhà nước đầu tư thích đáng nhằm xây dựng thành những trường lớp chuẩn mực cho việc đổi mới giáo dục là hết sức cấp thiết, chấm dứt tình trạng đổ thừa không lấy đâu ra tiền như lâu nay. Có thể xem đây là "hạng mục công trình" thứ hai cần hoàn thành sớm mới mong tạo tiền đề cho việc vận hành cỗ máy giáo dục đổi mới.

(Thanh Niên T3/202/2004)


21 nhận xét:

  1. Tiếc rằng họ lại đổi thưà cho cơ chế!!! Cái thùng rác để ném những cái lỗi do họ làm ra.

    Trả lờiXóa
  2. Anh Thế Vũ mà còn sống đến hôm nay, chắc anh ấy phải hoảng hồn khi đọc ngôn ngữ chat của thế hệ 9x.
    Những phân tích của anh về giáo dục rất xác đáng.

    Trả lờiXóa
  3. Chời, giờ mới thấy xuất hiện, lo "tình sử" nhiều quá, quên bạn mất tiêu.. hihii.. nói gì đến ngôn ngữ chát. Bữa nọ off với mấy cô giáo nghe kể chuyện về cách sử dụng từ của HS mà cười chảy nước mắt, cười hông thấy đường đi luôn đó.. kakkkaka!

    Trả lờiXóa
  4. Bài viết là nỗi băn khoăn với cái nhìn nhiều lo lắng của rất nhiều năm về trước và những năm qua, qua vài lần GD đổi mới, càng tệ hơn.

    Trả lờiXóa
  5. Chị Hà ơi! Đúng là bây giờ hs sử dụng từ ngữ Tiếng Việt một cách tùy tiện! Viết bài tập làm văn thì toàn dùng thuật ngữ trên mạng và các biểu tượng...!

    Trả lờiXóa
  6. Em ko hiểu giới trẻ hiện giờ lắm...Lứa tuổi như em cũng đã thấy khác nhiều lắm rồi.

    Trả lờiXóa
  7. Không biết sau này còn mấy ai ngồi cẩn trọng từng câu từng chữ như cánh biên tập hiện nay không?

    Trả lờiXóa
  8. Quả là vấn đề nan giải đó KL. Các em giờ ảnh hưởng truyện tranh, rồi ảnh hưởng internet, ảnh hưởng qua phim ảnh... nhiều quá. GV thì cứ chạy theo thành tích từ trên chỉ đạo xuống, nên kết quả thì.. hichiic...

    Trả lờiXóa
  9. chị cũng không biết ĐT ở lứa tuổi nào...hehhhe..

    Trả lờiXóa
  10. anh TV mà còn đến giờ thì chắc chắn ảnh có thể dùng những từ ngữ mạnh hơn hồi bấy giờ ( vì lúc đó báo chí vẫn bị hạn chế chứ chưa được tự do như giờ ) và càng không thể ngờ giờ lại có người dám vác đơn đi kiện cả thủ tướng chính phủ : DDD

    Trả lờiXóa
  11. Báo chí dạo sau này sai nhiều cái hông đáng có đó Yến, có một ông ở Hà Tĩnh Nghệ An gì gì đó.. hằng ngày ngồi vạch lỗi ghi chép lại - cả hằng trăm lỗi. Lực lượng biên tập theo chị phải những người có kinh nghiệm, có sự am hiểu nhiều lĩnh vực. Các tờ báo giờ muốn trẻ hóa nên vậy đó.. hic! Hôm nọ đọc báo bạn thấy sai ngay trang 1 tức cười lắm!

    Trả lờiXóa
  12. Hồi nào cũng vậy em à, báo chí dứơi sự lãnh đạo của Đảng mà, những bài đưa lên mặt báo phải qua nhiều khâu, cắt xén những câu chữ "sắc sảo". Mỗi lần bài được đăng cũng vui vui nhưng nhiều cái bực mình vì những điều tâm đắc của tác giả không được đề cập một cách chuẩn xác.

    Trả lờiXóa
  13. Nếu anh Thế Vũ còn sống đến lúc này, chắc chắn ảnh có 1 blog "ngon cơm" cỡ blog Oshin.

    Trả lờiXóa
  14. Tiếng Việt đẹp thế, người yêu Tiếng Việt đã lo lắng như thế ..như anh TV và nhiều người khác nữa . Liệu nếu còn ,nỗi lo có nhiều hơn cho anh ko chị Hà nhỉ ???

    Trả lờiXóa
  15. chỉ riêng cái viết chính tả mà báo mạng còn sai nữa chị ui, chán.

    Trả lờiXóa
  16. Anh T.V am hiểu nhiều lĩnh vực và thích bàn luận chuyện văn chương, thơ phú... nhưng tiếc hồi ấy chưa có blog. Nếu có blog, chị không kỳ vọng ảnh nổi tiếng như Huy Đức đâu, chỉ mong là nơi để cùng chia sẻ những trăn trở và chính là ảnh không thấy cô đơn trong suy nghĩ của mình!

    Trả lờiXóa
  17. Bài viết cách đây đã rất nhiều năm, nhưng giờ đọc lại vẫn thấy là những vấn đề trăn trở của thấy cô, và Gió cũng như thế!

    Trả lờiXóa
  18. Chị cảm thấy báo mạng nhiều khi như cái thùng rác, cái gì cũng đẩy lên được, không để ý câu chữ, văn phong luộm thuộm, còn chính tả thì ê hề, hình như không có người sửa morat như báo thường! Có nhiều bạn tốt nghiệp ĐH mà vẫn sai chỉnh tả kinh khủng luôn đó em!
    Chị nhớ ở các báo khi tuyển dụng ngừơi đều yêu cầu phải có bằng ĐH, nhưng bài viết của họ bao giờ cũng phải biên tập câu chữ và cả những lỗi chính tả... Hồi ấy mắt chị mờ đi khi nhìn một trang báo được khoanh đỏ chét.. hichic... khổ nhất là toàn sửa lúc nửa đêm hông à!

    Trả lờiXóa
  19. Chà.... cái giáo dục hôm nay , quá nhiều hạt sạn đó chị . Không phải là ''mênh mông tình dân '' mà là mênh mông nỗi buồn !..

    Trả lờiXóa
  20. Hai bài báo được đăng đã lâu nhưng sao vẫn nóng hổi à Chị, vậy chứng tỏ GD Việt Nam mình không hề tiến lên được tí nào.

    Trả lờiXóa