Thứ Năm, 1 tháng 11, 2007

Viết là đi trên chặng đường dài

PHAN HỒN NHIÊN

Trong những cộng tác viên trúng tuyển làm việc ở Ban Văn hóa văn nghệ Báo Thanh Niên hơn 10 năm trước, tôi là người ít tuổi nhất. Mới tập tễnh học làm báo, bản tính lại nhút nhát, tôi rất lo sợ khi bắt tay vào việc. Có lẽ vì thế, khi các anh chị phóng viên và các cộng tác viên thâm niên "đồn" về người khó tính nhất Báo Thanh Niên: anh Thế Vũ, thì tôi càng thêm lo âu. Tôi đã tự nhủ mình sẽ không viết gì sai sót để bị anh Thế Vũ "sờ gáy". Lúc bấy giờ, Báo Thanh Niên còn chưa xây mới. Ban Văn hóa văn nghệ ở tầng trên. Mỗi lần đi ngang qua phòng biên tập, tôi lại rón rén nhìn vào, thử đoán xem ai trong số những người đang bận rộn bên trong kia là anh Thế Vũ nổi tiếng, người thường xuyên trở thành nỗi "ám ảnh" sau khi nộp bài của các anh chị phóng viên. Mặc dù hết sức cố gắng, cho đến một hôm, đang tung tăng chạy lên cầu thang, có tiếng gọi tên tôi. Một người đàn ông tầm thước, gương mặt khắc khổ, ánh nhìn nghiêm nghị vẫy tôi lại. Thú thật, lúc đó, tôi vẫn không biết đó chính là anh Thế Vũ. Ông bắt đầu hỏi tôi một số thuật ngữ hội họa mà tôi sử dụng trong bài viết mới nộp. Tôi giật mình. Câu hỏi sắc bén của một người am hiểu mỹ thuật. Tôi cố gắng trả lời chính xác. Một câu hỏi nữa. Rồi thêm một câu hỏi nữa. Tôi cố gắng vượt qua cuộc sát hạch không định trước. Ông gật đầu, bỗng mỉm cười. Nụ cười hiền hậu bất ngờ làm gương mặt mệt mỏi của ông dịu xuống. Tôi lên phòng làm việc, giật mình toát mồ hôi, ngờ ngợ hiểu ra mình vừa được nói chuyện với người - mà - phóng - viên - nào - cũng - nể - sợ, anh Thế Vũ.

Làm việc trong môi trường báo chí, nhưng có lẽ nhờ viết văn, tôi có cơ hội được trò chuyện chia sẻ với anh nhiều hơn. Nếu không có anh, con đường văn học tôi đi hẳn sẽ chệch sang hướng khác. Vẫn biết mỗi người viết trẻ, nếu thật sự yêu văn học, đều tự biết xác lập một đường hướng riêng khi sáng tác. Thế nhưng, nếu người trẻ ấy có một đàn anh lặng lẽ dõi theo, nhắc nhở đúng những lúc cần thiết nhất, thì từng bước đi sẽ khó lòng chệch khỏi chính đạo. Học đàn anh, là học qua tác phẩm, qua phương pháp làm việc, và qua chính thái độ cuộc sống. Đọc tác phẩm của anh Thế Vũ, tôi nhìn thấy nỗi khắc khoải tâm hồn của những cuộc đời, những hiện thực cuộc sống mà không bao giờ tôi có thể trải qua, bởi những trang viết của anh đã có ngay cả khi tôi còn chưa sinh ra. Nhưng điều lớn hơn hết, qua trang viết của anh, qua cách làm việc và những suy nghĩ nghiêm túc, sâu sắc về văn học mà tôi may mắn được anh chia sẻ, tôi có được cho riêng mình một đôi mắt biết trân trọng. Trân trọng với trang viết, trân trọng từng câu chữ, ý tứ, hình ảnh. Muốn thế, trước tiên phải nghiêm ngặt với chính mình. Tôi nhớ, khi tôi bày tỏ sự sốt ruột muốn viết nhiều, viết nhanh như nhiều bạn viết đồng trang lứa, anh Thế Vũ cười, bảo: "Văn học là đường đi dài. Phải sống, cảm nhận và hiểu cuộc đời. Rồi chăm chỉ, không ngừng làm việc. Nhưng khó khăn hơn cả là đừng thèm khát nổi danh và tính toán với văn học. Dù viết một truyện ngắn hay tiểu thuyết, trước tiên là cho riêng mình đã. Mình thấy ưng ý thì độc giả mới có thể chấp nhận. Nên chăm chút cho tác phẩm, đến một độ hoàn thiện nhất định. Viết ra, có thể chưa in, hãy cất đi. Nhưng đầu óc luôn nghĩ về nó, đọc lại, sửa chữa…". Tôi nhớ mãi lời dặn dò ấy. Kiên nhẫn và khiêm tốn là những phẩm chất tỏa ra từ chính những gì anh Thế Vũ đã làm.

Thỉnh thoảng, thấy tôi mải mê làm báo, không viết truyện, anh lại gọi điện thoại nhắc nhở. Khi tôi gửi truyện ngắn cho anh đọc, anh luôn cho các nhận xét. Ít khi anh khen. Anh hay chê. Nhưng có lẽ vì biết tính tôi nhút nhát, hay sợ sệt, anh thường chọn những câu rầy la "dễ chịu" nhất. Các nhận xét, đánh giá của anh luôn làm tôi giật mình. Một cách xác đáng, anh chỉ ra những điểm yếu trong trang viết mà tôi mới chỉ mang máng cảm thấy hoặc chưa thể nhận ra. Cứ như vậy, tôi học được ở anh thói quen làm việc nghiêm túc, không bao giờ xuê xoa với chính mình. Và quan trọng nhất là phải khát khao làm mới. Bí quyết nằm ở đây: Nếu không làm việc liên tục, không có óc tự phê phán, sẽ chẳng bao giờ thay đổi được chính mình trong sáng tạo. Không riêng tôi, các bạn viết từng được anh Thế Vũ đọc, biên tập và góp ý sáng tác như Vũ Đình Giang, Dương Thụy, Hải Miên, kẻ nhiều người ít đều thu lượm được những kinh nghiệm quý giá từ anh. Có lẽ khi anh đang còn, chúng tôi chưa thấm hết giá trị những hướng dẫn chỉ bảo chân thành ấy. Nhưng, cho đến bây giờ, khi anh đã mất, chúng tôi mới nhận ra rằng chúng tôi đã vĩnh viễn mất đi một người thầy, một người anh, một người có đôi mắt xanh đầy hiểu biết, hết lòng với cái đẹp sang cả và đích thực của văn chương, chan chứa tấm lòng thương mến, bao dung với thế hệ đàn em.

Tôi làm báo, rồi cũng bắt tay vào công việc biên tập. Đến lúc này, tôi mới hiểu trọn vẹn vì sao ngày xưa, anh Thế Vũ khiến các phóng viên trẻ e sợ lẫn trọng nể. Tất cả là để đạt đến những trang báo chính xác hơn, hoàn thiện hơn. Anh từng nửa đùa nửa giận bảo với tôi: "Làm biên tập là cái công việc khốn khổ. Hay ho gì đâu cái việc đi sửa lỗi, vặn vẹo người khác. Phóng viên thì oán trách. Tên tuổi chẳng ai hay. Nhưng thôi, hãy cứ hết lòng hết sức cho công việc của mình. Làm việc là vì công việc, chứ không vì khen chê hay bất kể điều gì khác…". Tôi đã học được rất nhiều từ lời chia sẻ chân tình ấy.

Tôi thường nhớ lại một năm cuối của anh. Hình như anh chẳng băn khoăn buồn bã nhiều trước cuộc chia tay sắp đến. Âu lo lớn nhất mà anh chia sẻ với tôi là về Phương An, cô con gái nhỏ của anh. Một người cha lo cho con, chẳng biết con sẽ ra sao khi không còn sự che chở của mình. Suy nghĩ giản dị đời thường mà thiết tha ấy luôn làm tôi muốn khóc. Chỉ một năm sau ngày anh mất, con gái anh đã trưởng thành nhanh chóng trong công việc. Giờ đây, con gái anh đã trở thành đồng nghiệp với chúng tôi, những học trò nhỏ của anh ngày nào. Nhìn cô bé chăm chỉ, nhanh nhạy, khá sâu sắc so với độ tuổi, cũng đầy tinh thần trách nhiệm như ba của cô, mới thấm thía cái câu "đất lành sinh trái ngọt" là vậy.

Có những người ta gặp mỗi ngày mà chẳng để lại chút ấn tượng. Nhưng có một số rất ít, dù không còn hiện diện trên cuộc đời, vẫn bền bỉ sống mãi trong suy nghĩ, nhắc nhở ta hãy làm việc, trân trọng, hết lòng với từng ngày được sống. Thật tự hào và ấm áp khi tôi được phép gọi anh là người thầy, người anh, người bạn lớn - Anh Thế Vũ.

P.H.N

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét