Thứ Bảy, 20 tháng 10, 2007

Lộ trình nào ?

THẾ VŨ

Lĩnh vực giáo dục và đào tạo ở nước ta hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc thu hút sự quan tâm sâu sắc của toàn xã hội. Không phải ngẫu nhiên mà liên tiếp tại các kỳ họp gần đây, Quốc hội đã dành khá nhiều thời gian cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo trả lời chất vấn của các đại biểu. Bản thân Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển cũng thừa nhận thực trạng giáo dục nước ta còn rất nhiều yếu kém và bất cập, nói như một vị đại biểu Quốc hội tại kỳ họp vừa qua thì có thể ví thực trạng giáo dục đào tạo như một chiếc áo quá cũ mặc trên cơ thể một chàng trai trưởng thành, vừa chật chội vừa rách nát, vá chỗ này bục chỗ kia... Mặc dù trong gần 20 năm qua ngành giáo dục đào tạo cũng đã có những cố gắng không nhỏ để đổi mới từ nội dung, phương pháp, chất lượng giáo dục đến công tác quản lý nhưng vẫn hết sức bất cập so với yêu cầu phát triển mạnh mẽ của đất nước và ngày càng lạc hậu so với thế giới. Tình hình bức xúc đến độ mới đây, tại buổi làm việc với các nhà giáo và các chuyên gia giáo dục tiêu biểu, Thủ tướng Phan Văn Khải đã kêu gọi mọi người hiến kế để chấn chỉnh nền giáo dục nước nhà. Chính phủ cũng đang thu thập ý kiến chuẩn bị bản báo cáo trình bày trước kỳ họp Quốc hội đầu năm 2005 về thực trạng giáo dục và đề ra những giải pháp đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục đào tạo trong những năm tiếp theo.

Chúng ta đều biết sản phẩm của giáo dục là con người cho nhiều thập niên về sau. Thế hệ học sinh sẽ bước vào lớp 1 năm học 2004 - 2005 chẳng hạn, sau 12 năm học phổ thông, khoảng 3-5 năm đào tạo bậc cao đẳng - đại học hoặc học nghề, sẽ là lực lượng lao động chính của thời kỳ 2025 trở về sau. Đó là thời điểm mà mục tiêu kinh tế xã hội của chúng ta đề ra là trở thành một đất nước phát triển ngang bằng các nước phát triển trong khu vực, một số lĩnh vực có rút ngắn đáng kể so các nước tiên tiến trên thế giới. Để có một đội ngũ trí thức năng động và lực lượng lao động có tay nghề đáp ứng được những yêu cầu cho mục tiêu phát triển nêu trên, rõ ràng không thể chỉ yên tâm trông chờ ở một nền giáo dục đào tạo bất cập và lạc hậu như hiện nay. Những cố gắng chỉnh sửa sách giáo khoa, bồi dưỡng nâng cao kiến thức nghiệp vụ cho đội ngũ giảng dạy, thay đổi mô hình quản lý giáo dục... như hàng chục năm qua chúng ta đã và còn đang làm rõ ràng chỉ là những biện pháp vá víu tạm thời chỉ để khắc phục những nhược điểm tự thân bộc lộ trong quá trình vận hành bộ máy giáo dục cổ lỗ hiện nay chứ chưa nói đến khả năng rút ngắn khoảng cách với những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Xã hội hóa giáo dục, kêu gọi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực giáo dục đào tạo là hết sức cần thiết và cấp bách, nhưng trước hết chúng ta phải xác định rõ một lộ trình đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục, hay nói như GS-TS Võ Tòng Xuân là tiến hành "một cuộc đổi mới thứ hai" - đổi mới giáo dục Việt Nam sau đổi mới kinh tế.

Để tiến hành thắng lợi "cuộc đổi mới thứ hai", chúng ta không thiếu các chuyên gia giỏi đang sống và làm việc trong nước và cả ở nước ngoài, vấn đề là làm sao tập hợp họ lại vì sự nghiệp chung. Thiết nghĩ trong tình hình hiện nay không thể giao việc này cho Bộ Giáo dục - Đào tạo bởi sức lực của Bộ này chỉ có thể điều hành bộ máy giáo dục hiện hành đối phó với những vấn đề nảy sinh trong quá trình vận hành cỗ máy cũ. "Bộ tham mưu" của cuộc đổi mới thứ hai này nên là Hội đồng quốc gia giáo dục, vừa tổ chức tư vấn vừa đảm đương nhiệm vụ thiết kế toàn bộ kế hoạch đổi mới giáo dục, đặt dưới sự chỉ đạo điều hành của Chính phủ. Có thể hình dung toàn bộ công cuộc đổi mới giáo dục như một đại công trình xây dựng cấp quốc gia do Chính phủ trực tiếp đầu tư và chỉ định tổng công trình sư, trong đó gồm nhiều hạng mục công trình; từng hạng mục sau khi hoàn thành, vận hành thử và nghiệm thu xong sẽ bàn giao lại cho ngành giáo dục đào tạo quản lý và sử dụng.

Đúng như Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển đã phát biểu tại kỳ họp gần đây của Quốc hội, đổi mới giáo dục phải bắt đầu từ người thầy. Lộ trình của "cuộc đổi mới thứ hai" này thiết nghĩ phải bắt đầu từ việc đổi mới triệt để công tác đào tạo ở các trường sư phạm. Để những sản phẩm đầu tiên của công cuộc đổi mới giáo dục theo hướng nêu trên phát huy tác dụng vào đầu thập niên thứ ba của thế kỷ này, thiết tưởng phải làm thế nào để "hạng mục công trình" đầu tiên có thể đi vào vận hành trong thời gian sớm nhất. Mặt khác, xã hội hóa giáo dục không phải chỉ là việc chuyển một bộ phận trường công lập thành trường tư thục, còn việc giữ lại một tỷ lệ trường công nhất định để Nhà nước đầu tư thích đáng nhằm xây dựng thành những trường lớp chuẩn mực cho việc đổi mới giáo dục là hết sức cấp thiết, chấm dứt tình trạng đổ thừa không lấy đâu ra tiền như lâu nay. Có thể xem đây là "hạng mục công trình" thứ hai cần hoàn thành sớm mới mong tạo tiền đề cho việc vận hành cỗ máy giáo dục đổi mới.

T.V

(Thanh Niên T3/202/2004)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét