Thứ Tư, 26 tháng 9, 2007

Thế Vũ và Nha Trang trước năm 1975

THANH HỒ - TRẦN VẠN GIÃ

Nhớ thời gian Thế Vũ đào ngũ từ chiến trường Tây Nguyên về Nha Trang (1971) trốn trên căn gác gỗ nhà sách Huy Hoàng ở đường Độc Lập (nay là đường Thống Nhất). Chủ nhà sách Huy Hoàng là anh Nguyễn Huy Hoàng, người rất quý anh em trí thức, văn nghệ sĩ và ham hoạt động xã hội và vợ anh, chị Vân, người phụ nữ Huế giàu tình cảm, tốt bụng đã nuôi cơm, sách báo cho Thế Vũ sống qua ngày trên căn gác gỗ mà chúng tôi thường gọi tên "Nghinh Phong Các".

Đường Độc Lập là đường phố chính, cảnh sát, quân cảnh, mật vụ, chỉ điểm thường xuyên tuần tra, khám xét nhà, không an toàn cho Thế Vũ, nên anh phải chuyển đến ở căn nhà tôn nóng bức trong xóm lao động Máy Nước, rồi sau đó đến ở căn lầu nằm trên góc đường Yersin của một mục sư và nhiều nơi khác nữa... Bạn bè thấy anh long đong như vậy, bèn bàn có một nơi an toàn là nhà họa sĩ Thanh Hồ và đưa anh đến đó để ẩn tích. Vợ chồng họa sĩ Thanh Hồ dành căn phòng vẽ cho Thế Vũ ở. Căn phòng này được khoét trống trần nhà có nắp đậy và đục cửa hậu để Thế Vũ thoát hiểm khi có cảnh sát hay quân cảnh bố ráp, khám nhà. Thời gian này khắp chiến trường miền Nam nổ ra những trận đánh ác liệt, việc chính quyền Sài Gòn bắt lính bổ sung cho các mặt trận xảy ra như cơm bữa. Thế Vũ mấy lần suýt bị hốt lên "xe cây" nhưng nhờ sự cảnh giác cao độ của vợ chồng họa sĩ Thanh Hồ nên anh thoát khỏi.

Thời đó, chúng tôi ở độ tuổi 20. Người lớn nhất như anh Thanh Hồ cũng vừa đúng 30. Chúng tôi đói khổ ngay trong lòng thành phố, bị địch truy bức, săn đuổi chính trên quê hương mình, bởi thế chúng tôi rất thương yêu, đùm bọc lẫn nhau, tuy không ít lần tranh luận "to tiếng" vì những bất đồng quan điểm về tình hình chính trị, xã hội, văn hóa đang diễn ra tại miền Nam Việt Nam.

Chính thời gian ở nhà Thanh Hồ, Thế Vũ làm việc sung sức nhất. Anh cần mẫn biên tập từng trang bài cho Tạp chí Nhân Sinh do Nguyễn Sa Mạc (Nguyễn Hoàng Thu), Nguyễn Âu Hồng, Thế Vũ, Trần Vạn Giã, Thanh Hồ, Nguyễn Cao Thâm... chủ trương. Nhân Sinh số 1 (1971) với chủ đề: "Nam Việt Nam và mặt trận văn hóa của thực dân mới" ra đời trong hoàn cảnh bi hùng và hừng hực hào khí đấu tranh của thế hệ 20 chúng tôi. Sau khi Tạp chí Nhân Sinh số 1 phát hành dưới hình thức in ronéo, họa sĩ Thanh Hồ bị An ninh quân đội Sài Gòn bắt giam tại Phòng An ninh quân đội Ba Ngòi (Cam Ranh) để thẩm vấn. Nguyễn Hoàng Thu cũng có trát mời đến Ty Cảnh sát Khánh Hòa vì nội dung bài viết trong tạp chí. Anh em chuẩn bị làm Nhân Sinh số 2 thì linh cảm về đại họa sẽ đến nên mỗi người đành ly tán một phương... Thế Vũ lẩn trốn về Sài Gòn, may mắn được anh Thế Nguyên, chủ nhiệm Tạp chí Trình Bầy, cưu mang. Trần Vạn Giã lại ẩn thân ở chòi, làm thơ, cuốc đất dưới chân núi Hòn Thẻ (Cam Ranh). Nguyễn Hoàng Thu rày đây mai đó nhưng cuối cùng cũng bị bắt và bị đày đi lao công đào binh vì "tội" đào ngũ. Nguyễn Âu Hồng theo vợ về Quảng Tín bặt tin. Nguyễn Cao Thâm về quê tiếp tục trốn lính... Riêng Thế Vũ bốn tháng sau cũng bị bắt tại tòa soạn Tạp chí Trình Bầy, ở tù tại khám Chí Hòa rồi quân lao Gò Vấp. Sau đó anh bị đày đi lao công đào binh ở chiến trường Kon Tum (1973).

Lại một lần nữa, anh "thoát" được về Nha Trang, thường tâm sự với bạn bè: "Suốt đời vẫn nhớ ơn các anh Thế Nguyên, Nguyễn Ngọc Lương (nhà văn Nguyễn Nguyên), Nam Đồng, Nguyễn Âu Hồng, Nguyễn Miên Thảo... đã đùm bọc, nuôi nấng tôi trong những ngày tôi bị nhốt trong nhà lao Chí Hòa và Gò Vấp". Và anh cũng kể chuyện họa sĩ Rừng (Kinh Dương Vương) lúc đó từ quân lao Nha Trang bị đày lên Kon Tum làm lao công đào binh, hai người gặp nhau, chính họa sĩ Rừng đã nhờ người giúp đỡ đưa Thế Vũ đi trực thăng thẳng về Nha Trang.

Gặp lại Nha Trang và anh em, Thế Vũ nói vang lên: "Như trong mơ, như trong mơ!"

Anh trở lại tá túc ở căn phòng vẽ của họa sĩ Thanh Hồ. Đây là những ngày tháng đói khổ, gian truân và đầy khí phách nhất của cuộc đời anh. Có nhiều lúc tắt nguồn lương thực của anh chị Thanh Hồ và bạn bè cung cấp, anh phải ăn khoai lang luộc thay cơm độ nhật. Bị đói khát, bị truy nã, thế mà bút lực anh vẫn dồi dào, sung sức. Anh sáng tác nhiều truyện ngắn và cả truyện dài. Truyện dài Về từ Trường Sơn đã được trích đăng trên Tạp chí Trình Bầy với nhan đề Đào tẩu, nội dung lên án sự hà khắc, bất nhân của địch đối với những người không chịu cầm súng cho chúng, đào ngũ bị bắt đi lao công đào binh.

Tại phòng vẽ của họa sĩ Thanh Hồ, Thế Vũ tiếp xúc với nhà văn Thế Nguyên từ Sài Gòn ra móc nối một số trí thức, văn nghệ sĩ tham gia tổ chức "Nhân dân đòi thi hành hiệp định Paris" ở Nha Trang. Anh hoạt động hăng say cho tổ chức này, đánh máy tài liệu trên các báo xuất bản ở Hà Nội để tuyên truyền, vận động quần chúng. Anh sưu tầm làm tuyển tập thơ Bút anh xanh sự thật loài người (tên bài thơ của nhà thơ Võ Quê), động viên anh Phan Ni Tấn phổ nhạc những bài thơ tranh đấu của Lê Văn Ngăn, Trần Vạn Giã, Đông Trình... phổ biến trong giới trí thức, sinh viên học sinh Nha Trang. Anh xoay qua làm tờ Liên Kết (tiếng nói của tổ chức Nhân dân đòi thi hành hiệp định Paris), mà sau này chúng tôi mới biết đây là tổ chức công khai của Mặt trận dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam. Cứ thế, công việc của anh dày đặc. Chiếc máy chữ cũ kỹ, mặt con chữ mòn nhẵn của Nguyễn Âu Hồng cung cấp cho anh lách tách liên tục suốt ngày và đến tận khuya. Mệt thì ngồi bó gối, trước mặt anh ngổn ngang bản thảo truyện, thơ, nhạc, tài liệu và dày đặc những tàn thuốc lá Bastoz xanh...

Chúng tôi nghĩ vì khát vọng cho đất nước có một ngày mai tươi đẹp nên Thế Vũ càng dấn thân hơn. Có thể nói bút lực vàng son nhất của anh sau truyện ngắn Những vòng hoa ngụy tín là truyện ngắn Công trường cát bỏng. Truyện này anh viết trong thời gian ẩn trú lần thứ hai tại phòng vẽ của họa sĩ Thanh Hồ, sau 1975 được in trên Tạp chí Đứng Dậy. Trong thư riêng của nhà văn Nguyên Ngọc gửi Trần Vạn Giã ngày 12.7.1975 có nhận xét: "Truyện ngắn Công trường cát bỏng của anh Thế Vũ do anh em Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Khu đưa cho xem. Tôi rất thích truyện ấy. Theo tôi đó là một truyện ngắn hay. Anh Thế Vũ có một lối viết trầm tĩnh và sắc sảo đáng quý...".

Trở lại những ngày tháng Thế Vũ sống ở Nha Trang, có nhiều lần anh thét lên vì cùng quẫn, bức bách, căm thù áp bức, thèm khát tự do nên anh dự định thoát ly lên chiến khu do đường dây cơ sở cách mạng đã chuẩn bị sẵn sàng. Nhưng kế hoạch đó không thực hiện vì ngày 2.4.1975 giải phóng Nha Trang - Khánh Hòa, Thế Vũ bước sang con đường mới, con đường đất nước thống nhất, độc lập, tự do, hòa bình.

Dòng thời gian vẫn chảy, tóc trên đầu chúng tôi đã bạc, nhưng làm sao chúng tôi quên một thời trai trẻ hào hùng với Thế Vũ ở Nha Trang...

T.H – T.V.G

Nha Trang 16.10.2005

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét